petak, 20. rujna 2019.

Lijekovi koji ne vole sunce

Lijekovi koji mogu izazvati fotosenzitivnu reakciju (fotodermatitis) nalaze se u različitim terapijskim skupinama:


  • antibiotici ( tetraciklin, fluorirani kinoloni) - liječenje infekcija dišnih puteva i kompliciranih  urinarnih infekcija
  • neki antimikotici (varikonazol)  za liječenje sustavne kandidoze
  • retinoidi (adapalen) koji se koriste u tretmanu liječenja akni
  •  nesteroidni protuupalni lijekovi (ketoprofen) koji se primjenjuju lokalno utrljavanjem na kožu za liječenje boli uslijed kontuzija, istegnuća, uganuća te ukočenosti vrata
  • antiaritmik (amiodaron) za reguliranje frekvencije rada srca
  • derivati sulfonilureje (glibenklamid) za liječenje dijabetesa
  • antihistaminici (difenhidramin, prometazin) koji se koriste lokalno na koži
  • antimalarici  (klorokin) koji se osim za liječenje malarije koristi i u liječenju reumatoidnog artrtitisa i sustavnog eritemskog lupusa
  • neki diuretici (indapamid, furosemid) koji se koriste za liječenje edema i hipertenzije
  • neki antidepresivi (maprotilin, fluvoksamin, paroksetin, mirtazepin)
  • neki antipsihotici (promazin)

CRP, povišene vrednosti kao marker zapaljenja


Koncentracija drastično raste u slučaju akutne upale, pa tako može da poraste i stotinu puta u roku od samo 24 sata.

C-reaktivni protein (CRP) je inflamatorni marker, član je grupe proteina poznatih kao reaktanti akutne faze. Otkrili su ga 1930. godine naučnici koji su istraživali mogućnosti lečenja pneumokokne pneumonije. U plazmi zdravih osoba se nalazi u veoma niskim koncentracijama.




C-reaktivni protein se sintetiše u hepatocitima (ćelije jetre) nakon povrede ili infekcije kao odgovor na inflamatorne citokine interleukin – 6 (IL-6), interleukin – 1 (IL-1) i faktor nekroze tumora (TNF)., što dovodi do povećanja nivoa u cirkulaciji.

Precizna uloga CRP-a nije još  uvek potpuno objašnjena, ali osobine su u skladu sa njegovom osnovnom nespecifičnom odbrambenom ulogom. CRP je rani reaktant akutne faze i njegova koncentracija drastično raste u slučaju akutne upale, pa tako može da poraste i stotinu puta u roku od samo 24 sata. Zato se poslednjih godina C-reaktivni protein u dijagnostici često koristi kao zamena za sedimentaciju eritrocita. Pokazuje visoku osetljivost na zapaljenjske procese, ali ima malu specifičnost. Najčešće se određuje u biohemijskim laboratorijama i dobijene vrednosti su veoma korisne za praćenje stanja pacijenata.

KONCENTRACIJA CRP DRASTIČNO RASTE U SLUČAJU AKUTNE UPALE, PA TAKO MOŽE DA PORASTE I STOTINU PUTA U ROKU OD SAMO 24 SATA

Referentne vrednosti u krvi zavise od metode kojom se određuje, tako da mogu biti od 0 do 3mg/L, do 5mg/L, do 10mg/L, a kod 90% ljudske populacije su niže od 5 mg/L.

Porast njegove koncentracije u krvi nastaje već šest do devet sati nakon početka infekcije, maksimalne vrednosti dostiže nakon 48 do 72 sata, a poluživot mu je 18-19 časova. Zahvaljujući brzini i stepenu u svome odgovoru, koristi se u detekciji i predviđanju ishoda različitih infektivnih, inflamatornih i nekrotičnih procesa.

Bakterijske i virusne infekcije

Važan je za razlikovanje virusnih od bakterijskih infekcija. Naročito, kod virusnih infekcija koje prati povišena sedimentacija i povišen broj leukocita. Blaga inflamacija i virusna infekcija uzrokuju povećanje koncentracije CRP-a od 10 do 50 mg/L, a aktivna inflamacija i bakterijska infekcija do koncentracija između 50 i 200 mg/L.

Koncentracije koje su > 200 mg/L sreću se u težim infekcijama i traumama.

S obzirom da je osetljiv, ali nespecifičan marker inflamacije, ovaj protein treba uvek posmatrati u kontekstu kliničke istorije pacijenta pri čemu je poželjno porediti trenutne vrednosti sa prethodnim.

Značaj u dijagnostici

U novije vreme je ponovo poraslo interesovanje za C-reaktivni protein. Ranije je smatran markerom inflamacije, a danas se zna da je i medijator inflamacije.

Najčešće se koristi za potvrdu postojanja akutnih upala, zatim organskih bolesti, poput infarkta srčanog mišića, infekcije ili tromboze, raznih hroničnih bolesti, kao što su hronične upale, reumatske bolesti i maligni tumori.

Uspešno se primenjuje i u diferencijalnoj dijagnostici upala zglobova i mišića, kao pomoć u dijagnostici simptoma i bolesti digestivnog trakta, posebno za razlikovanje iritabilnog kolona od neke organske bolesti creva, kao i razlikovanje ulceroznog kolitisa od Kronove bolesti.

Procena napredovanja bolesti

Veoma je značajno određivanje koncentracije CRP u proceni napredovanja bolesti, odnosno uspešnosti terapije.

Tako će npr. uspešnom primenom antibiotske terapije koncentracija CRP u serumu pasti brže od sedimentacije eritrocita, pa se praćenjem njegove koncentracije može sprečiti nepotrebno uzimanje manje delotvornog ili nedelotvornog antibiotika, odnosno na vreme ga zameniti delotvornijim.

Rane neonatalne infekcije

Određivanje koncentracije C-reaktivnog proteina od izuzetne je važnosti i u dijagnostici i praćenju terapije infekcija kod nedonoščadi i novorođenčadi.

Rana neonatalna infekcija (RNI) ima nespecifične simptome koji često odlažu postavljanje dijagnoze i primenu odgovarajiće terapije. Mnogobrojni su  pokušaji da se razviju skrining testovi za blagovremeno otkrivanje RNI, kako bi se izbegli invazivni dijagnostički postupci i često nepotrebna primena antibiotika.

Serumske koncentracije reaktanata akutne faze, pa i CRP, rastu  kao odgovor na infekciju, tako da se mogu koristiti kao nespecifični indikator bakterijske infekcije. Prisutan je u niskim koncentracijama kod novorođenčeta, a koncentracija odraslih dostiže se već sa tri meseca života.

Iako nespecifičan, CRP može poslužiti za prepoznavanje zdrave novorođenčadi i odabir onih koji zahtevaju praćenje i tretman do rezultata mikrobioloških analiza.

Sve je više saopštenja o značaju određivanja CRP neposredno po rođenju, iz krvi pupčanika.

Hiruruške intervencije

Nakon hirurških intervencija, koncentracija ovog proteina raste za dva do šest sati, dostiže maksimum do trećeg dana od intervencije kada vrednosti počinju da padaju.

Ukoliko ne dođe do snižavanja vrednosti CRP nakon tog vremena, to upućuje na infekciju kao komplikaciju operativnog zahvata.

Ateroskleroza

Iako je mesto inflamacije pojedinačne aterosklerotske lezije isuviše malo da bi moglo dovesti do sistemskih znakova inflamacije, nađeno je da su reaktanti akutne faze povišeni u akutnom infarktu miokarda, što se posebno odnosi na CRP.

Koncentracija koju je potrebno određivati da bi se procenila hronična inflamacija u aterosklerozi je značajno niža nego u akutnoj inflamaciji. Zato je tek razvojem visoko osetljivih metoda za određivanje CRP (high-sensitivity CRP, hsCRP) sa detekcionim limitom od ~0,1 mg/L bilo moguće određivati CRP u opsegu koji je niži od detekcionog limita konvencionalnih metoda.

Procena rizika za koronarna oboljenja

Za procenu rizika za nastanak budućih koronarnih oboljenja kod zdravih osoba, neophodno je da se koncentracija CRP određuje kao hsCRP. Prema vrednostima visoko osetljivog CRP (hs-CRP) može se proceniti rizik od kardiovaskularnih bolesti:

hs-CRP manji od 1 mg/L – nizak rizik
hs-CRP od 1-3 mg/L – umeren rizik
hs-CRP veći od 3 mg/L – visok rizik

Infarkt miokarda

Merenje koncentracije CRP u serumu pokazalo se vrlo važnim i dobrim pokazateljem rizika za nastanak infarkta srčanog mišića kako kod osoba kod kojih već postoji nekoliko rizika za tu bolest, tako i kod onih koji npr. imaju niske vrednosti LDL- holesterola u krvi.

Pošto je dokazano da C-reaktivni protein podstiče aterosklerozu, njegove povišene vrednosti mogu pomoći u objašnjenju razloga zbog kojih neke osobe dožive akutni infarkt srčanog mišića ili moždani udar iako su im koncentracije lipida u krvi normalne.

Takođe, brojna istraživanja, pokazala su da koncentracija ovog protein može ukazati na mogućnost ponovnog infarkta, moždanog udara ili bolesti perifernih arterija, a korisno je njegovo određivanje  i za praćenje uspešnosti lečenja kardiovaskularnih bolesti. Njegova uloga u koronarnim oboljenjima je tek nedavno otkrivena.

autor: mr ph.spec. Mirjana Balać

https://www.pharmamedica.rs/laboratorija/crp-povisene-vrednosti-pokazatelj-zapaljenja/


srijeda, 16. siječnja 2019.

Zašto nije dobro dugo koristiti žalfiju?

Aromatična, medonosna i ljekovita, žalfija (Salvia officinalis) jedna je od najstarijih medicinskih biljaka. U spisima je pominju svi antički ljekari, a u njenu ljekovitost i danas se mnogo vjeruje.

Ljekovite osobine imaju samo listovi bogati ugljenim hidratima, celulozom, taninima i proteinima. Osim ovih organskih jedinjenja, sadrže i mnogo željeza i kalcijuma, a bogati su i vitaminom A. Ipak, najvažniji ljekoviti sastojak ove biljke je njeno etarsko ulje.




Žalfija je nezaobilazan sastojak mnogobrojnih lijekova koji se upotrebljavaju za ispiranje usta i grla kad nastanu upale i afte, jer zbog dejstva tanina jača sluzokožu, dok etarsko ulje deluje antiseptično. Štaviše, do otkrića antibiotika žalfija se vijekovima koristila protiv upala grla i ždrijela i promuklosti, kao i za pripremanje čaja protiv znojenja kod tuberkuloze, jer smanjuje lučenje znojnih žlezda.

Osim toga, kadulja, kako je još nazivaju: djeluje protiv povišene temperature i groznice, uništava bakterije, dobar je antioksidant, sprečava grčeve u organima za varenje, pospešuje izlučivanje mokraće, blago pročišćava crijeva, djeluje na površinsko skupljanje tkiva, ublažava i spriječava upale.


U narodnoj medicini, žalfija se koristi i da ojača nerve, a pomaže i protiv svih vrsta prehlade i gripa. Upotrebljava se i za čišćenje krvi, protiv svih zapaljenja, od upale grla i unutrašnjih organa, do bešike i vaginalnih upala.

Žalfija olakšava tegobe oboljelima od reumatizma i antibiotik je širokog spektra dejstva. Travari tvrde da je efikasan lijek za čišćenje jetre, protiv bolesti bubrega i noćnog znojenja, a najčešće je preporučuju za održavanje zdravlja desni i zuba. Engleski travari koristili su je za stimulisanje koncentracije i bolje pamćenje, a smatraju i da doprinosi dugovječnosti.


I naučna istraživanja su potvrdila ljekovitost žalfije. Ljekari i farmaceuti je, kada se radi o unutrašnjoj upotrebi, preporučuju protiv blagih poremećaja varenja i za sprečavanje prekomjernog znojenja, a spolja protiv upala sluzokože usta i grla. Istraživanjima je, takođe, potvrđeno da žalfija utiče na smanjenje znojenja u menopauzi. Njeno estrogensko dejstvo može da doprinese regulaciji menstrualnog ciklusa, ublažava bolne menstruacije i smanjuje lučenje mlijeka dojiljama koje žele da prekinu dojenje.


Ipak, i pored svih ljekovitih osobina, žalfija se ne preporučuje trudnicama i pacijentima s epilepsijom, a dugotrajna upotreba bez nadzora ljekara ili farmaceuta može da izazove povećanu sklonost ka konvulzijama, to jest iznenadnim napadima snažnog nekontrolisanog grčenja mišića, često praćenog gubitkom svijesti.

Danas se, osim za liječenje, žalfija mnogo koristi u prehrambenoj, farmaceutskoj i kozmetičkoj industriji, ali i u kulinarstvu naročito za pripremanje pikantnih jela od mesa.

ČAJ

- 3 kašike žalfije
- 1/2 l vode
Proključalom vodom, uveče, prelijte listove žalfije i odmah dobro poklopite. Ujutru procijedite i tečnošću ispirajte usta i desni.

RECEPTI

Za bolje varenje
- 40 g žalfije
- 40 g listova belog sleza
- 10 g kamilice
- 10 g matičnjaka

S pola litra hladne vode prelijte tri kašike mješavine. Posle tri sata smjesu zagrevajte u poklopljenom sudu i kad provri na tihoj vatri kuhajte pet minuta. Sklonite s vatre i po čašicu mlakog čaja pijte tri-četiri puta dnevno, pola sata pre jela.

Protiv upale mokraćnih puteva

- 50 g žalfije
- 50 g listova breze
- 50 g listova medvjeđeg grožđa
- 50 g cvijeta belog sleza
- 50 g rastavića

S pola litra ključale vode prelijte tri kašike mješavine, odmah poklopite i ostavite da prenoći. Ujutro procijedite i čaj pijte tokom dana, gutljaj po gutljaj umjesto vode.

Večernje Novosti

srijeda, 20. rujna 2017.

Šta je alergija i kako se liječi?

Alergija

Osnovna uloga imunog sistema ljudskog organizma je da odbrani tijelo od svega što stranog potencijalno štetnog, bilo porijeklom iz unutrašnje ili spoljne sredine. Na taj način se kod zdravih osoba stvara imunost, otpornost ka ovim činiocima. Alergija predstavlja promijenjeno, preosjetljivo stanje imunog sistema pojedinih osoba na materije iz našeg okruženja, a na koje većina ne reaguje, jer suštinski ne pretstavljaju prijetnju.

alergija


Riječ alergija je grčkog porijekla i nastala je spajanjem reči alos = promenjen i ergeia = reakcija. Sklonost ka alergiji je nasljedna i oko 30 % populacije je sklono ovim poremećajima, a kod oko 20 % se ona i ispolji. Broj oboljelih je u stalnom porastu u svijetu i kod nas.

Alergeni - uzročnici alergije 

Grinja - česti uzročnik alergije. Materije koje izazivaju alergije nazivaju se alergenima i podijeljeni su u nekoliko velikih grupa u odnosu na način na koji naš organizam dolazi u dodir sa njima:


  • kontaktni alergeni (hemikalije, kozmetika, nakit..)
  • nutritivni alergeni – hrana (orasi, kikiriki, čokolada, jaja, riba, mlijeko, konzervansi i aditivi u hrani..)
  • respiratorni alergeni – iz unutrašnje sredine, kuće, kao što je prašina i grinje, dlaka domaćih životinja ili iz spoljašnje sredine, kao što su poleni drveća, trava i korova.


Simptomi alergije

Kada organizam preosjetljive osobe dođe u kontakt sa alergenom u roku od nekoliko minuta, sati ili dana ispoljiće se simptomi alergije. U slučaju respiratorne alergije na polene, zrnca polena dospijevaju do kože, sluznice oka, nosa, pluća i izazivaju slijedeće simptome:


  • Koža – crvenilo, otok, osećaj svraba, osip
  • Oči – crvenilo, suzenje, svrab
  • Nos – kihanje, zapušenost, obilna vodenasta sekrecija, svrab
  • Grlo – osećaj slivanja sekreta, osećaj grebanja, svraba
  • Pluća – suvi kašalj, otežano disanje, gušenje.

Svi navedeni simptomi mogu biti ispoljeni u blagom obliku kada ne remete radnu sposobnost, ali i u težim oblicima, pa i dramatičnim kada ugrožavaju život (u slučaju gušenja, anafilaktičkog šoka isl.).

Dijagnoza alergije

U slučaju alergije na polene dijagnozu postavlja ljekar na osnovu podataka koje daje pacijent o svojim tegobama, kao i na osnovu testova na koži ili iz krvi iz kojih se vidi da li pacijent ima antitijela na određenu vrstu alergena polena. Ovi testovi se rade skoro u svakoj bolnici.

Liječenje alergija

Ukoliko se simptomi alergije ne liječe od samog početka imaju sklonost da se tokom godina pojačavaju i javljaju alergije i na druge, nove alergene. Poznato je da pacijenti alergični na polene, često postanu alergični i na kućnu prašinu i obratno. Na našem području više od 50% pacijenata je alergično istovremeno na 2 i više alergena. U slučaju alergije na polene nakon prekida izloženosti polenima (odlazak na mesta gde nema tih biljaka, zatvaranje u prostorije gde postoje klima uređaji koji ne propuštaju polen) ili nakon uzimanja lijekova tegobe se povlače ili smanjuju po intenzitetu u roku od nekoliko sati ili dana. Danas postoji veliki broj antialergijskih lekova i to u lokalnim ili sistemskim oblicima koji su prilagođeni liječenju navedenih tegoba. Tako se za kožne manifestacije alergije mogu promenjivati kortikosteroidne kreme, kod tegoba vezanih za oči kapi sa anti-inflatornim dejstvom, kod tegoba vezanih za respiratorne organe intranazalni kortikosteroidni sprejevi (flutikazon, mometazon, beklometazon). Od sistemskih lijekova se daju antihistaminici novije generacije (loratadin), lijekovi za širenje disajnih puteva u obliku spreja za inhlaciju, tableta ili injekcija (bronhodilatatori). Antihistaminici se uzimaju preventivno prije očekivane nepovoljne koncentracije polena u vazduhu. Najnoviji vid terapije kod alergije na polene je imunoterapija sa odgovarajućim rastućim dozama alergena koji se daju u vidu potkožnih injekcija ili u novije vreme u vidu kapi koje se stavljaju pod jezik. Zbog mogućih sekundarnih alergija, imuno terapija desenzitivacije se koristi isključivo kao posljednje rješenje kod pacijenata čiji su simptomi izrazito jaki i ne odgovaraju na standardnu sezonsku terapiju. Od alergija najčešće obolijevaju djeca i mladi, ali se mogu pojaviti u bilo kom periodu života.

Prevencija alergija

Prevencija alegijskih oboljenja počinje još od prvih dana života uklanjanjem iz okoline djeteta svih onih štetnih faktora koji mogu doprinjeti da se alergija ispolji, a to su aerozagađenje, pušenje i sl. Slijedeći korak je uklanjanje alergena iz okoline, kao što su perjana posteljina ili domaće životinje, zatim održavanje dobre higijene stana, što smanjuje količinu prašine. Kod alergije na polene veoma ih je teško izbjeći, osim ako pacijent ima mogućnosti da u periodu cvjetanja ode u drugu sredinu. Koncentracija polena u vazduhu je najmanja rano izjutra, kada ne duva vetar ili posle kiše. Polen se može zadržavati u odeći i kosi. Moguće je ugraditi specijalne filtere koji ne propuštaju polen u stanu, radnom mestu ili kolima u kojima se nalazi klima. Stan bi trebalo provjetravati kada nema vetra, jer se putem vjetra polen širi i do 10 km od mjesta cvijetanja. Poželjno je ukloniti cvijeće iz stana, pogotovo ono koje cvijeta ili je u vazi. Neophodno je aktivno uklanjati korov oko mjesta stanovanja, radnog mesta (fabrika, škola, njiva) i time smanjiti količinu polena u vazduhu. Kod većine oboljelih bolest se ispolji tek kada broj polenovih zrnaca u vazduhu pređe 50/m3. Poželjno je informisati se preko sredstava informisanja (radio, novine, internet) o količini polena u vazduhu i njegovom kretanju kao i vrsti, te tome prilagoditi boravak napolju i terapiju. Veoma je važna redovna kontrola kod svog ljekara i redovno uzimanje preporučenih lijekova.

U našoj sredini tokom poslednjih desetak godina sve veći problem predstavljaju alergije na polene, a naročito na polene korova. Od svih pacijenata koji su alergični na polene korova više od 80% je alergično i na polen parložne trave (Ambrozija). Zbog svoje rasprostranjenosti i jakih alergogenih svojstava ona će i u buduće biti uzrok narušavanja zdravlja kod sve većeg broja stanovnika.

http://razbibriga.net/showthread.php/1837-alergija

Gvožđe, značaj i ispitivanje statusa u organizmu

Gvožđe je najvažniji mikroelement, koji je uključen u mnoge metaboličke procese. Homeostaza gvožđa u organizmu je bitan uslov za zdravlje ljudi, jer i nedostatak i preopterećenje imaju niz ozbiljnih posledica.

Osnovna funkcija gvožđa je da u sklopu hemoglobina učestvuje u transportu kiseonika do tkiva. Gvožđe je neophodno i za sintezu i funkciju mnogih enzima.

gvožđe


U organizmu odraslog čoveka gvožđe se nalazi u količini od oko 3,5 do 4,0 g. Najveći deo gvožđa, oko 65-75% nalazi se u hemoglobinu, oko 10% u mioglobinu i drugim proteinima i enzimima, a preostalih 20-25% deponovano je u jetri, slezini i koštanoj srži. Veoma mala količina (0-2 %) dostupna je u cirkulaciji za trenutno  korišćenje.

METABOLIZAM GVOŽĐA

Ishranom, dnevno se unese oko 10 – 20 mg gvožđa i to uglavnom preko mesa, žitarica i povrća od čega se apsorbuje oko 1 mg. Unos 1 mg gvožđa dovoljan je za muškarce i žene u postmenopauzi, dok kod žena u reproduktivnom periodu potrebe za gvožđem su povećane na 2 mg, kao i u periodu rasta, trudnoće i laktacije i iznose 3 – 4 mg. Količina gvožđa koja  se u toku dana unosi u ravnoteži je sa dnevnim gubitkom. U slučaju povećanih zahteva  za gvožđem povećava se apsorpcija iz hrane,  kako bi se održala ravnoteža između apsorpcije i gubitaka. Isto tako, apsorpciju stimuliše trudnoća, ubrzana eritropoeza usled anemije, hemoliza, hipoksija, krvarenja, a apsorpcija se smanjuje nakon unošenja neuobičajeno velike količine gvožđa (pri suplementaciji ili pri trovanju gvožđem).

RECIRKULACIJA GVOŽĐA IZ ERITROCITA

Gvožđe koje se apsorbuje predstavlja samo deo gvožđa potrebnog za sintezu hema. Najveće potrebe za gvožđem zadovoljavaju se razgradnjom starih eritrocita (čiji je životni vek 120 dana). Dnevno se 0,8 % cirkulišućih eritrocita  razgradi i zameni novim. Ostareli eritrociti razgrađuju se pomoću tkivnih makrofaga i to prvenstveno u slezini. Na ovaj način, kontinuirano se reciklira gvožđe iz starih eritrocita u nove.

DEPONOVANJE GVOŽĐA

Gvožđe je mikroelement koji se unosi u minimalnim količinama i koga organizam strogo čuva. U tkivima se deponuje u obliku feritina i hemosiderina. Feritin je glavni oblik deponovanja, prisutan u svim ćelijama i predstavlja oblik koji može brzo da veže i oslobodi gvožđe u zavisnosti od potreba organizma. Sadržaj gvožđa u hemosiderinu je veći, ali je mobilizacija sporija. Oko trećina telesnih rezervi gvožđa deponovana je u jetri, jedna trećina u koštanoj srži, a ostatak u slezini i drugim tkivima.

IZLUČIVANJE GVOŽĐA

Gvožđe se iz organizma izlučuje putem creva, urinom i znojem. Proces izlučivanja gvožđa nije kontrolisan. Ukupan dnevni gubitak gvožđa je oko 1 mg, tako da apsorpcija i izlučivanje stoje u ravnoteži.

ISPITIVANJE STATUSA GVOŽĐA  

U cilju procene statusa gvožđa u organizmu koriste se parametri za procenu funkcionalnog gvožđa i parametri za procenu rezervi gvožđa.

Hematološka ispitivanja

Kompletna krvna slika obuhvata broj eritrocita po litru, koncentraciju hemoglobina, hematokrit i eritrocitne indekse.

Hematokrit i koncentracija hemoglobina su glavni testovi za detekciju anemija. Prema kriterijumima SZO anemija je prisutna kada koncentracija hemoglobina padne ispod 130 g/l kod muškaraca, 120 g/l kod žena (u reproduktivnom periodu) i 110 g/l kod trudnica. Koncentracija hemoglobina je brza, pogodna i jednostavna mera kapaciteta vezivanja kiseonika, ali zbog nedostatka specifičnosti, za procenu statusa gvožđa neophodna je primena dodatnih testova.

Serumsko gvožđe

Referentne vrednosti kreću se od 9 do 27 µmol/l (zavisi od metode). Vrednost serumskog gvožđa dobar je indikator blagog nedostatka gvožđa. Dijagnostički značaj ograničavaju velike individualne razlike u toku dana, varijacije iz dana u dan i mala specifičnost testa. Vrednosti serumskog gvožđa uvek treba interpretirati zajedno sa ukupnim kapacitetom vezivanja gvožđa (TIBC) i saturacijom transferina.

Saturacija transferina (TS)

Koristan je parametar u razlikovanju najčešćih uzroka anemije, ali treba voditi računa pri interpretaciji rezultata zbog njegove velike dnevne varijacije i male specifičnosti. Referentne vrednosti kreću se u opsegu od 20 do 50 %.

Serumski feritin

Serumski feritin se dosta koristi kao rutinski test za određivanje zaliha gvožđa, osetljiv je i pouzdan parametar. Njegove vrednosti u serumu ukazuju na nedostatak gvožđa u ranom stadijumu, ali ne ukazuju na težinu nedostatka. Takođe, povećanje serumskog feritina može biti prvi pokazatelj opterećenja gvožđem, pre nego što se pojave znaci i simptomi hemohromatoze. Feritin je pozitivan reaktant akutne faze, pa vrednosti mogu biti povećane kod različitih zapaljenskih procesa.

Transferinski receptori u serumu (sTfR)  

Transferinski receptor u serumu, koristi se za procenu statusa gvožđa kod male dece, adolescenata u toku naglog rasta, žena za vreme trudnoće i sportista, jer su kod njih, zbog povećanih potreba, rezerve obično smanjene. Kod žena u trudnoći vrednost sTfR raste sa gestacionim vremenom i vraća se na normalu 5 do 12 nedelja nakon porođaja.

U odnosu na koncentraciju feritina, koncentracija sTfR je specifičniji parameter, sTfR nema osobine reaktanta akutne faze i zajedno sa feritinom predstavlja najvažniji parameter u proceni ranog nedostatka gvožđa.

Prevencija i terapija anemije usled nedostatka gvožđa

Preparati gvožđa se koriste u prevenciji i lečenju anemije uzrokovane nedostatkom gvožđa. Prevencija se preporučuje u stanjima povećanih potreba za gvožđem: u trudnoći, dojenju, kod operativnih zahvata, neodgovarajuće ishrane, povećane potrebe u dece…U lečenju anemije se koriste oralni ili parenteralni preparati gvožđa. Parenteralni preparati pored rizka od alergijskih reakcija nose i rizik od opterećenja gvožđem i oksidativnog stresa. Zbog toga se prednost u terapiji daje oralnim preparatima.

Oralni preparati se često slabo resorbuju i izazivaju neželjena dejstva – mučninu, bol u želucu, abdominalne grčeve, zatvor ili dijareju.

Novinu predstavljaju preparati lipozomalnog i sukrozomalnog gvožđa koji omogućavaju bolju resorpciju i efikasnost od konvencionalnih preparata uz izbegavanje gastrointestinalnih neželjenih efekata. Gvožđe je u ovim preparatima obavijeno fosfolipdnim dvoslojem (lipozomom) i ne dolazi u direktan kontakt sa mukozom digestivnog trakta. Sukrozomalno gvožđe podrazumeva dodatno unapređenu lipozomalnu tehnologiju, gde je lipozom obavijen slojem estara sukroze i masnih kiselina, što dodatno poboljšava resorpciju.


autor: mr ph. spec. Mirjana Balać

http://www.pharmamedica.rs/laboratorija/gvozde-uloga-znacaj-i-odredivanje/

Leukocitoza, povećan broj belih krvnih zrnaca

Pod terminom „leukocitoza“ podrazumevamo povećan broj belih krvnih zrnaca, leukocita. Uzroci leukocitoze su najčešće infekcije i upalna stanja drugog porekla (poput auto-imunih bolesti), alergijske reakcije, maligne bolesti i primarna hematološka oboljenja.

leukocitoza



Znajući da postoji više podvrsta belih krvnih zrnaca, povećanje broja svake od postojećih doprinosi leukocitozi, mada suštinski govorimo u neutrofiliji (povećanje broja neutrofila, odnosno granulocita), limfocitozi (povećanje broja limfocita), monocitozi (povećanje broja monocita), eozinofiliji (povećanje broja eozinofila), bazofiliji (povećanje broja bazofila), odnosno povećanju nezrelih, mlađih formi belih krvnih zrnaca, takozvanih blasta.

SPECIFIČNOSTI KRVNE SLIKE U ZAVISNOSTI OD UZRASTA

Ali, pre nego što pokušamo da prođemo kroz moguća stanja, odnosno uzroke povećanja svakog pojedinačnog segmenta belih krvnih zrnaca, treba pomenuti specifičnosti krvne slike u zavisnosti od uzrasta. Naime, ukupan broj belih krvnih zrnaca-leukocita, kao i broj neutrofila je kod neonatusa do prve nedelje života fiziološki veći u poređenju sa decom i odraslima. Međutim, već nakon tog perioda, pa sve do  šeste godine života, kod dece je uobičajeno veći broj limfocita u odnosu na neutrofile, što je važno imati na umu kako bi se sprečilo nepotrebno ispitivanje. Tako, kod sasvim male dece, čak i u stanjima teških infekcija, u krvnoj slici možemo videti  neutropeniju.

POVEĆAN BROJ BELIH KRVNIH ZRNACA, NAJČEŠĆI UZROCI

Najčešći uzrok leukocitoze jesu infekcije i određena upalna stanja, ali i određena fiziološka  stanja poput stresa, većeg fizičkog napora i trudnoće, pri čemu pod dejstvom brojnih medijatora, poput faktora rasta, izvesnih adhezionih molekula i citokina dolazi do većeg ili manjeg porasta broja leukocita.

Ukoliko je broj belih krvnih zrnaca, leukocita, iznad 30×109/l govorimo o takozvanim leukemoidnim reakcijama koje se mogu videti u stanjima teških infekcija.  Međutim, takozvane hiperleukocitoze, kada je broj leukocita i veći od 100×109/l, uglavnom govore u prilog postojanja neke od malignih hemopatija (akutne ili hronične leukemije ili hronične mijeloproliferativne bolesti).

Neutrofilija ili povećan broj podvrste belih krvnih zrnaca koji se zovu neutrofili ili granulociti (pa otuda i termin granulocitoza) je najčešći pratilac infekcija i to bakterijskih, upalnih stanja druge prirode (poput najrazličitijih auto imunih bolesti), potom malignih bolesti, hormonskih i metaboličkih poremećaja, ali i izvesnih lekova. Preparati na bazi litijuma koji se koriste u pshijatriji, izvesni antiepileptici  (karbamazepin, fenitoin i fenobarbiton), kortikosteroidi i heparin (mada on vrlo retko), mogu dovesti do povećanja broja neutrofila.

Limfocitoza je najčešći pratilac virusnih infekcija. Bakterijska infekcija koja je praćena limfocitozom u krvnoj slici je pertusis, odnosno veliki kašalj. Takođe, infekcije izazvane uzročnicima  poput Toksoplazme, Brucele i Trepaneme (koja je izazivač sifilisa) uzrokuju limfocitozu.

Monocitoza koja podrazumeva povećanje podvrste belih krvnih zrnaca nazvanih monociti, u žargonu predstavlja „zoru zdravlja“. To znači da se monocitoza javlja u fazi oporavka  od teških infekcija. Takođe, u slučaju monocitoze treba misliti i na grupu hematoloških oboljenja, prvenstveno mijeloproliferativnih poremećaja.

Eozinofilija. Stanja hipersenzitivnosti, pokrenuta različitim medijatorima, mogu dovesti do  povećanja broja eozinofila, odnosno pojave  eozinofilije. Tu mislimo na alergije najrazličitijeg  porekla, preosetljivost na neke lekove, parazitarne bolesti, mada i izvesni hematološki maligniteti, poput Hodgkinovog limfoma i hronične mijeloidne leukemije, mogu biti praćeni eozinofilijom u krvnoj slici.

Bazofilija. I na kraju, pod bazofilijom se podrazumeva porast broja bazofila. Mada su opisani slučajevi hipotireoze (smanjene funkcije štitaste žlezde) i izvesnih alergija udruženi sa ovim poremećajem u diferencijalnoj krvnoj slici, bazofilija se najčešće sreće kod primarnih hematoloških oboljenja i to prvenstveno hroničnih mijeloproliferativnih bolesti.

Mada deluje komplikovano, kliničaru- hematologu povećanje neke od podvrsta leukocita, kao i postojanje eventualnih kombinacija, može biti značajna smernica za iznalaženje uzroka, te se u tom smislu i planira dopusnko ispitivanje. Uz anamnezu i klinički pregled, standard ispitivanja podrazumeva kompletnu krvnu sliku i pregled razmaza perfierne krvi. Potreba za dodatnim ispitivanjima zavisi od svakog pojedinačnog slučaja.

autor: Ass. dr Marija Elez spec. interne medicine, subspec. hematolog

http://www.pharmamedica.rs/laboratorija/leukocitoza-povecan-broj-belih-krvnih-zrnaca/

Hemofilija A, sklonost ka krvavljenju

Hemofilija A, je najčešći nasledni poremećaj koagulacije, a nastaje zbog kvantitativnog ili kvalitativnog nedostatka VIII činioca koagulacije.



Hemofilija A se ispoljava doživotnom sklonošću ka krvavljenju koje nastaje spontano ili pri manjim povredama, odnosno hirurškim intervencijama. Do sponatnih krvavljenja dolazi najčešće u zglobovima i mišićima što je praćeno degenerativnim promenama i  sledstvenim većim ili manjim invaliditetom. Od hemofilije uglavnom oboljevaju osobe muškog pola.

hemofilija


Kako se nasleđuje?

Radi se o urođenoj bolesti koja se nasleđuje recesivno genom koji se nalazi na dugom kraku X hromozoma. Upravo zbog toga se i kaže da hemofiliju prenose žene, a oboljevaju muškarci. Samo u iznimnim slučajevima mogu oboleti i žene (ukoliko su homozigoti, ako imaju Turnerov sindrom ili mozaicizam). Žene prenosioci gena imaju uglavnom dovoljne količine VIII faktora koagulacije čija je sinteza pod kontrolom zdravog X hromozoma.

Sledeći pravila nasleđivanja, hemofiličar u braku sa zdravom ženom ima zdrave sinove, dok ćerke prenose gen za hemofiliju. Žena prenosilac hemofilije u braku sa zdravim muškarcem rađa sinove koji imaju podjednaku verovatnoću da budu zdravi i bolesni i ćerke, da su zdrave i prenosioci. Stoga je vrlo važno sprovoditi genske testove i amniocentezu kod onih trudnica u čijim  porodicama postoji rizik od oboljevanja.

SKLONOST KRVAVLJENJU

Već je napred pomenuto da su ovi bolesnici skloni krvavljenju i to već od detinjstva, najčešće u zglobovima, mišićima i mekim tkivima. Težina kliničke slike, odnosno stepen krvavljenja je u direktnoj vezi sa stepenom deficita VIII faktora. Tako, kad najtežih deficita, kada je nivo faktora VIII ispod 1% (a za normalnu hemostazu je potrebno da aktivnost faktora VIII iznosi iznad 25%), dolazi so spontanih krvavljenja.

Ozbiljna krvavljenja u meka tkiva su često praćena nekrozom mišića, ishemijskim promenama usled kompresije koju izaziva kolekcija zgrušane krvi. Nekada se razviju i takozvani pseudotumori (lažni tumori), kada u velikim hematomima koji se dugo ne resorbuju, dođe do stvaranja kalcifikata i cista.

Umereno izražena hemofilija A je u stanjima kada je faktor VIII od 1-5%, dok su blage forme bolesti u slučajevima kada je nivo faktora VIII 6-25% i tada se krvavljenja registruju uglavnom samo pri većim povredama, hirurškim intervencijama, vadjenima zuba.

Najteži oblici bolesti se dijagnostikuju već pri rodjenju, budući da najčešće dolazi do hematoma na glavi, dok se umerene forme bolesti ustanove u ranom detinjstvu, kada deca prohodaju i sklona su padovima i povredama.

Ponavljana krvavljenja u velikim zglobovima, uzrokuju sinovitis i oštećenje zglobne hrskavice, da bi kao krajnja posledica došlo do razvoja kontraktura. Osim pomenutih, deo kliničke slike je i pojava krvi u mokraći (hemturija). Svakako, po život najopasnija su krvavljenja u strukturama centralnog nervog sistema.

PUT DO DIJAGNOZE

Svako krvavljenje, naročito kod mlađe muške osobe, treba da pobudi sumnju na hemofiliju A.

Rutinsko ispitivanje podrazumeva testove hemostaze i to broj trombocita, vreme krvavljenja, protrombinsko vreme (PV) i aktivirano parcijalno tromboplastinsko vreme (APTT).

Ukoliko se nađe produženo APTT, uz ostale pomenute nalaze u granicama normale, možemo reći da se radi o hemofiliji A, a definitivna dijagnoza se postavi nakon određivanja faktora VIII, odnosno njegove koagulantne aktivnosti. Važno je napomenuti, da u slučaju deficita faktora VIII, treba ispitati postojanje eventualnih inhibitora na faktor VIII.

LEČENJE

Lečenje ovih bolesnika treba da bude rano jer je efikasnije i sprečava veće komplikacije, te se otuda u bogatim društvima i potencira takozvana preventivna primena koncentrata faktora VIII  (profilaksa) kod bolesnika sa teškom hemofilijom A. Osim koncentrata faktora VIII, lečenje podrazumeva primenu drugih produkata plazme, kao što je kriprecipitat, dok sveža zamrznuta plazma koja sadrži izuzetno malo faktora VIII, danas više nema veću kliničku primenu. Poseban oprez kod ove terapije jesu transmisivne bolesti.

I dok hemofilija A predstavlja poremećaj koagulacije uslovljen nedostatkom faktora VIII, u napred pomenutim drugim oblicima hemofilije- hemofiliji B, odnosno hemofiliji C, govorimo u stanjima kvantitativnog ili kvalitativnog nedostatka faktora IX, odnosno faktora XI koagulacije.

autor: Ass. dr Marija Elez spec. interne medicine, subspec. hematolog

http://www.pharmamedica.rs/laboratorija/hemofilija-a/